Grondprijzen stijgen steeds meer. Akkerbouwbedrijven moeten daarom zorgen dat hun opbrengsten zo hoog mogelijk zijn. Een goede waterhuishouding op het perceel speelt hierin een grote rol. Emonds-Koenen B.V. uit het Brabantse Erp egaliseert, draineert en irrigeert percelen. Hierbij het zijn de vakmensen van Koenen die hun handtekening onder het werk mogen zetten. Of zoals eigenaar Erik Koenen zegt: ‘Grond is ons canvas!’
Het hoofddoel van het egaliseren van de bodem, in relatie tot het oppervlaktewater, is het creëren van een optimale waterhuishouding op het perceel. Het is de kunst om de balans te vinden tussen het vasthouden van water voor droge periodes en het snel afvoeren van overtollig water naar de aangrenzende sloten in natte tijden. De drie specifieke doelen voor het egaliseren zijn: het voorkomen van waterschade, het maximaal benutten van neerslag en irrigatie en het ondersteunen van peilgestuurde infiltratie.
Onder het voorkomen van waterschade zijn structuurschade en een gecontroleerde afstroming bedoeld. Stilstaand water verstikt het gewas en beschadigt de bodemstructuur. Daarnaast zakt regenwater bij een goede bodemstructuur gelijkmatiger de bodem in. Egalisatie is vaak uitgevoerd in combinatie met het aanleggen en optimaliseren van een drainagesysteem. Door moderne technieken, zoals peilgestuurde drainage, kan het waterpeil op het perceel zijn afgestemd op het peil van het oppervlaktewater in de sloot. Naast deze voordelen kan ook uitspoeling van stikstof en fosfaat naar het oppervlaktewater zijn beperkt. “Kort door de bocht: egaliseren verbetert de waterafvoer, de waterkwaliteit, de infiltratie en heeft een positief effect op peilgestuurde drainagesystemen”, vertelt Koenen.
Regels en wetten
Kaderrichtlijn Water zorgt voor strengere regels en gerichte maatregelen op en rond het perceel. Landelijk moet de uit- en afspoeling van stikstof met tien tot twintig procent worden verminderd. Voor fosfor geldt een percentage van tien tot veertig procent. Om aan die normen te kunnen voldoen, zijn van de landbouw enkele maatregelen verwacht. Denk hierbij aan het aanleggen van bufferstroken langs waterlopen om afspoeling van mest en gewasbeschermingsmiddelen tegen te gaan. Ook het gebruik van een vanggewas of bodemverbeteraar kan een maatregel zijn. Het toepassen van precisiebemesting wordt ook als een optie genoemd. Als laatste kan waterbeheer hieraan bijdragen. “Hier komt Emonds-Koenen B.V. om de hoek om kijken. Want dit is precies wat wij doen. Het managen van oppervlakte- en grondwater”, aldus eigenaar Erik Koenen.
Werkwijze
Als een klant een perceel wil optimaliseren, worden de wensen en eisen via een gesprek vastgelegd. Als alle zaken duidelijk zijn, wordt het perceel ingemeten. Bij de bovengrond wordt iedere 20 x 20 meter een hoogtepunt ingemeten. Als er in het verleden veel ‘gerommeld’ is met de bodem, is de ondergrond ook ingemeten. Alle ingemeten gps-punten zijn op kantoor verzameld. Hier wordt een AutoCADtekening van gemaakt. De werkvoorbereiding stort zich op alle hoogtematen en zorgt ervoor dat over het gehele perceel minimaal dertig centimeter teelaarde zit. “We streven er natuurlijk naar om zo min mogelijk kuubs te verzetten. We willen alle bulten vlakken en de kuilen opvullen”, meldt Koenen.
Vervolgens wordt een drainageplan opgesteld aan de hand van het bodemprofiel en de wensen van de klant. De laatste stap voor het praktische gedeelte is de vergunningsaanvraag. Hiervoor is er door een extern bureau getoetst of het hele proces volgens de wetten kan plaatsvinden. “Dan gaat ons egalisatieteam aan de slag”, aldus Koenen. Eerst is het perceel gediepploegd. Hierbij is de teellaag naar beneden geploegd en het gele zand omhoog gehaald. Met twee dozer- of scraperbakken wordt het gele zand richting de kuilen verplaatst. Als alle zand op de bestemde plek ligt, wordt de teelaarde weer terug naar boven geploegd. Als laatste wordt het hele perceel nog afgewerkt met een kilverbord. “Doordat alle machines lasergestuurd zijn, kunnen we tot op de centimeter nauwkeurig werken”, vertelt Koenen.
Draineren
Nadat het perceel geëgaliseerd is, kan ervoor worden gekozen om een drainagesysteem aan te leggen. Vooral in natte periodes heeft een drainagesysteem diverse voordelen. Doordat het waterpeil lager wordt gehouden, wordt het wortelstelsel ertoe gedwongen om dieper de grond in te gaan op zoek naar vocht. Dit maakt het gewas beter bestand tegen droge periodes. Ook warmt droge grond in het voorjaar sneller op dan natte grond. Het kiemproces en de groei komen hierdoor eerder op gang.
Drainage voorkomt ook verstikking. Als het wortelstelsel te lang in het water staat, treedt er zuurstofgebrek op, wat leidt tot rotting en groeistilstand. Ook verbetert de bodemstructuur: omdat de grond minder verzadigd is, is deze draagkrachtiger. Door de afvoer van overtollig water blijft de capillaire werking en de luchtigheid van de bodem behouden. Emonds-Koenen B.V. draineert sleufloos met een V-ploeg. “Een bulldozer trekt een V-vormige ploeg door de grond. Hierdoor voorkom je nazakken, grondvermenging en een beschadigde bovenlaag. De V-vorm zorgt eveneens voor een nagenoeg perfecte afwatering”, verklaart Koenen.
Peilgestuurde drainage
Volgens Koenen biedt deze techniek de mogelijkheid om het grondwaterpeil in een perceel actief te reguleren. Peilgestuurd irrigeren kan afwisselend water vasthouden en afvoeren. Dit systeem, dat bestaat uit gekoppelde drains en een regelbare put of stuw, biedt de volgende voordelen: bufferen van water in de bodem, het kunnen uitstellen van beregenen en het verbeteren van de bodemgezondheid en gewasopbrengsten. “Water van onderen betekent geen verdamping, geen werk met haspels, geen roest en veel minder schimmels op het gewas”, vertelt de ondernemer. “Zo is het mogelijk om op het juiste moment vocht aan de plant te geven.”
Als het waterpeil voldoende hoog is, kan het irrigatiesysteem vanuit een watergang vollopen, of door een aanvoerput te plaatsen en deze te vullen met water. Deze aanvoerput kan worden gekoppeld aan de hoofdafvoerdrain of aan de hoofddrain aan de hoge zijde van het perceel.
Uitbreidingen
Het bedrijf Koenen bestaat ruim vijftig jaar en is opgericht als agrarisch loonbedrijf met als kleine neventak grondwerk. Erik Koenen nam op 27-jarige leeftijd het bedrijf over. Zeven jaar geleden besloot hij te stoppen met de agrarische activiteiten en zich volledig op het grondverzet en egaliseren te gaan richten.
Twee jaar geleden werd Egaliseer- en Drainagebedrijf Emonds overgenomen. “Onze werkzaamheden hadden veel raakvlakken. Om door te groeien en ons bedrijf nog meer te specialiseren hebben wij de stap gezet”, verklaart hij. “Ik ben superblij dat ik Emonds heb ‘mogen’ overnemen.” Samen met het groen-, grond- en infrabedrijf heeft Koenen 24 medewerkers. Het personeelsbestand is gezond. Door respect te hebben voor elkaar, samen feestjes te vieren en waardering naar elkaar uit te spreken heerst een gezellige werksfeer. “Wij moeten het toch met elkaar voor elkaar krijgen. De woorden die ik voor mijn personeel heb, zijn trots en dankbaarheid”, besluit Koenen het gesprek.
Tekst en beeld: Jens Kusters
