Eind 2023 is 190.000 hectare landbouwgrond in eigendom van de Nederlandse overheden. Dit is 11 procent van het totale areaal landbouwgrond in Nederland. Hiervan is 46.000 hectare van gemeenten, 43.000 van het Rijksvastgoedbedrijf en 21.000 hectare in bezit van de provincies. Staatsbosbeheer is de grootse bezitter van landbouwgrond met 53.000 hectare, maar een groot deel van deze grond heeft in de eerste plaats een natuurfunctie met agrarisch medegebruik.
Voor het realiseren van uiteenlopende maatschappelijke opgaven zoals woningbouw, natuurontwikkeling en waterberging zoeken overheden naar geschikte locaties in het landelijk gebied. Ze zetten voor de uitvoering van deze en andere opgaven hun landbouwgrond in en vormen deze om naar nieuwe functies.
Rijksvastgoedbedrijf
De provincie Flevoland heeft een totaal landbouwareaal van bijna 88.000 hectare, waarvan maar liefst ruim 33.000 hectare, ofwel 38 procent, in eigendom is van de verschillende overheden. Deze uitzonderlijke situatie is ontstaan doordat na de inpoldering van de IJsselmeerpolders een deel van het nieuwe land eigendom is gebleven van de verantwoordelijke rijksdiensten. Op dit moment bezit het Rijksvastgoedbedrijf in de provincie Flevoland ruim 28.000 hectare. Dat is 85 procent van alle overheidsgrond en 32 procent van het totale landbouwareaal in deze provincie.
Ook in de oudste IJsselmeerpolder, de Wieringermeerpolder in de provincie Noord-Holland, is nog veel grond in bezit van het Rijksvastgoedbedrijf. Hierdoor is in deze provincie het percentage landbouwgrond in eigendom van de overheid hoger dan gemiddeld, namelijk 16 procent.
De provincies Limburg, Zuid-Holland en Noord-Brabant behoren met 11 tot 12 procent overheidsaandeel tot de middencategorie. De noordelijke en oostelijke provincies en Zeeland hebben een lager overheidsaandeel in de landbouwgrond, tussen 6 en 9 procent. In de provincie Noord-Brabant heeft de overheid – na de provincie Flevoland – het grootste areaal landbouwgrond in bezit, 28.000 hectare wat neerkomt op 12 procent van het areaal landbouwgrond in deze provincie. Maar Noord-Brabant is wel de provincie met het grootste landbouwareaal van maar liefst 234.000 hectare. In de provincie Utrecht is slechts 6.200 hectare landbouwgrond in overheidshanden, maar dat is dan ook de provincie met het kleinste areaal landbouwgrond van bijna 71.000 hectare.
Gemeenten
Diverse overheidsorganisaties hebben een rol in het realiseren van maatschappelijke opgaven, zoals woningbouw en natuur. Deze opgaven zijn vaak regionaal van aard en de verschillende overheden vervullen hun rol op een eigen manier in. Zo valt de forse grondpositie van gemeentelijke overheden in de provincies Limburg en Noord-Brabant op. Van alle landbouwgrond van overheden is hier respectievelijk 53 en 41 procent van gemeenten.
Landbouwgrond van provincies
Ook provincies voeren een actief grondbeleid. Deze rol hangt samen met natuurrealisatie, bijvoorbeeld in de Krimpenerwaard, Buitenland van Rhoon, Drentse Aa-gebied en diverse gebieden in Twente, en met verbetering van de provinciale infrastructuur. De provinciale overheid heeft echter in geen enkele provincie meer dan 20 procent van het totaal areaal landbouwgronden in bezit.
De provincie Flevoland heeft verreweg de kleinste oppervlakte landbouwgrond, nog geen 150 hectare, in de boeken staan, terwijl de provincies Drenthe, Overijssel, Noord- en Zuid-Holland, Noord-Brabant ieder tussen de 2.400 en 2.700 hectare bezitten. Het eigendom van landbouwgrond in de overige provincies varieert tussen de 700 en de 2.000 hectare.
Bron: Kadaster
