De interesse voor de tweede bokashi-dag van Agriton in het Drentse Amen was groot en overtrof wat dat betreft de eerste die eerder in het Brabantse Alphen werd gehouden. Zo’n honderdtwintig geïnteresseerden volgden de workshops over fermentatie van natuurgras en het uitrijden van bokashi op de nabij gelegen esgronden.
De eerste bokashi-dag werd vorig najaar gehouden in het Zuiden en georganiseerd door Agriton in Noordwolde samen met adviesbureau GroeiBalans en loonwerker De Schalm. Donderdagmiddag 8 oktober was het Noorden aan de beurt. Ditmaal deed Agriton het samen met Staatsbosbeheer in midden-Drenthe. De dag trok een flink aantal geïnteresseerde boeren, gemeentebestuurders en boswachters.
Sterke groei
De bekendheid van bokashi groeit momenteel sterk, zei directeur Jan Feersma Hoekstra in zijn welkomstwoord in de rij tenten die er aan het einde van middag voor zorgden dat de bezoekers droog de workshops konden volgen. Veel regen viel er overigens niet. Toen Agriton 25 jaar geleden haar activiteiten in het belang van een duurzame land- en tuinbouw startte, bestond nog het beeld van een geitenwollen sokkenclub waar men weinig moest hebben. Dat was de tijd dat we op school leerden dat 400 kilo zuivere stikstof per hectare een zegen was voor de boer,’ stelde Feersma Hoekstra.
Dat beeld verandert snel, voegde hij er aan toe. Het kunstmestgebruik daalt gestaag en dat geldt ook voor bestrijdingsmiddelen. ‘Ga eens na hoeveel middelen er intussen compleet van de lijst zijn verdwenen.’ En de productie van gras, maïs en akkerbouwgewassen? ‘Die is nog nooit eerder zo hoog geweest als nu, heb ik net gelezen.’ Hoe dat komt? Door een andere aanpak, zegt Feersma Hoekstra. Men krijgt meer oog voor zaken die tot nu toe geen rol speelden. De boer van nu denkt geïntegreerd. Die weet dat een goede productie een samenspel van factoren is. De koeienpens moet goed worden gevoed. Dat kan alleen met grond die in optimale conditie is en optimaal kan produceren.
Beter dan compost
Bokashi zorgt voor aanvoer van organische stof in de bodem. Dat is beter dan compost en levert geen verliezen aan warmste en koolstof op. Een ton aan groen materiaal en grasmaaisel is goed voor een ton bokashi. Wordt het niet gefermenteerd, maar gecomposteerd dan blijft er maar een halve ton over. Die andere helft is in lucht opgegaan. Op het natuurterrein van Staatsbosbeheer in Amen werden op 13 juli twee hopen gemaakt. De ene van alleen natuurgras en een andere van natuurgras met de bokashi-ingrediënten. Per kuub werden 10 kilo Ostrea Zeeschelpenkalk, 10 kilo Edasil Kleimineralen en 2 kilo Microferm toegevoegd.
De bult met alleen natuurgras bereikte een temperatuur van 70 graden, vooral veroorzaakt door bodemvreemde anaerobe bacteriën, die van de bokashi-hoop werd maximaal 30 graden en zit vol met bodemvriendelijke bacteriën. Niet moeilijk te raden waar je het beste mee uitkomt, zei Feersma Hoekstra. ‘Ik heb nog nooit gehoord dat de bodem 70 graden haalt.’ Bokashi is het Japanse woord voor ‘goed gefermenteerd organisch materiaal’ en is uitgevonden door de Japanse professor Teruo Higa. Dat is ook de man van EM (effectieve micro-elementen) waarmee Agriton steeds meer succes heeft. De kwaliteit van de bodem wordt niet in de eerste plaats bepaald door stikstof, fosfor en kali, maar evenzeer door andere elementen en micro-organismen, zo blijkt.
Hoveniers
De bokashi-dag is ook een antwoord in de richting van de samenwerkende hoveniers in Drenthe. Die wilden graag een praktijkproef de resultaten met eigen ogen aanschouwen. Daarop werd contact gezocht met Jantinus Dokter van Staatsbosbeheer, verantwoordelijk voor het Amer Diep, onderdeel van nationaal park Drentsche Aa. Kraanbedrijf Van Assem in Elderslo reed het natuurgras aan twee bulten. Tijdens de demonstratie werd door hen ook het bokashi-materiaal met de mestwagen op de esgronden van zorg- en recreatieboerderij de Ballohoeve uitgereden. Die grond heeft dringend behoefte aan meer organisch materiaal, aldus eigenaar Klaas Paasman.
Meer informatie
EM Agriton BV
Molenstraat 10-1
8391 AJ Noordwolde
E.: info@agriton.nl
W.: www.agriton.net
