Het uitvoeren van berm- of slootonderhoudsbestekken heeft tegenwoordig veel meer voeten in de aarde dan alleen maaien en afvoeren. Gemeenten, provincies, waterschappen en terreinbeheerders stellen steeds hogere eisen aan duurzaamheid, emissie, biodiversiteit en veiligheid. Dit betekent een voortdurende zoektocht naar de balans tussen vakmanschap, materieel en organisatie. Veelzijdigheid van machines wordt steeds belangrijker. We spraken met twee vooraanstaande bedrijven in het groen.
Bij Vaarkamp uit Ede en Van der Weerd uit Grafhorst weten ze wat het is om te bewegen in de wereld van groenonderhoud. Beide bedrijven behoren er al jarenlang tot de vaste spelers en werken voor uiteenlopende opdrachtgevers. Soms pakken ze projecten ook samen aan. Dit kan mede doordat ze dezelfde visie hebben: succesvol beheer begint met specialistische kennis, een machinepark dat flexibel genoeg is om mee te bewegen met veranderende eisen en betrokken personeel.
Van uitvoerder naar kennispartner
Jaco Jacobs, commercieel directeur van Vaarkamp, stelt dat de rol van een bedrijf als Vaarkamp de afgelopen jaren is veranderd. “Opdrachtgevers verwachten tegenwoordig veel meer dan alleen een partij die het werk uitvoert. Ze verwachten dat je meedenkt, problemen oplost en adviseert over de beste aanpak.”
Praktische innovatie uit de praktijk
Onderhoud van groen en omgeving is vaak maatwerk. Regelmatig komen opdrachtgevers met vraagstukken waarvoor geen standaardoplossing bestaat. “Een opdrachtgever van ons heeft een dijk met stortsteen. Leuk, maar hoe houd je deze vrij van gras en onkruid? We kwamen er aanvankelijk niet uit, totdat een van onze medewerkers een idee kreeg. Met een hogedrukspuit met freeskop kon je de planten perfect wegkrijgen. We hebben toen eerst een trekker uitgerust met een arm met een spuitkop en een pomp. Dit werkte goed en we hebben het systeem doorontwikkeld tot een machine met een werkbreedte van 1,80 meter”, vertelt Jacobs trots.
Ook bij Van der Weerd hebben ze een mooi voorbeeld van eigen innovatie. “Wij zochten naar een manier om witte paaltjes in de berm makkelijk te kunnen wassen. We hebben daarop zelf een combinatie ontwikkeld, door een borstelmachine aan een kraan te bevestigen met achterop de kraan een watervoorziening. Dit werkt makkelijker en stukken veiliger dan handmatig wassen”, vertelt werkvoorbereider Daan Vos. “Wij willen partner zijn van de opdrachtgever. Dan moet je soms verder kijken dan bestaande oplossingen.”
Van der Weerd is actief in groenonderhoud, infrastructuur en waterbouw en werkt voor provincies, gemeenten, waterschappen en terreinbeheerders. Flexibiliteit zit hem volgens directielid Nico Boer in handige oplossingen op machinegebied, maar ook als het gaat om het grotere plaatje. Volgens hem verwachten opdrachtgevers steeds vaker dat een aannemer actief meedenkt over uitvoering, duurzaamheid en beheer. “Je moet tegenwoordig echt toegevoegde waarde leveren. Niet alleen met machines, maar vooral met kennis en ervaring.”
Accent op duurzaamheid
De ervaring van Boer is dat duurzaamheid inmiddels in vrijwel iedere aanbesteding een rol speelt. “Dat gaat veel verder dan alleen de brandstof die je gebruikt. Het gaat ook over logistiek, planning en de manier waarop je werkzaamheden organiseert.”
Bij sloot- en bermbeheer komen steeds meer ecologische aspecten kijken. Opdrachtgevers kijken nadrukkelijk naar biodiversiteit, maaifrequenties en de effecten van beheermaatregelen op flora en fauna. Dat vraagt niet alleen om vakkennis, maar ook om een andere manier van denken. Van der Weerd wil daarin ook proactief zijn. Ondanks alle overheidsmaatregelen van de afgelopen jaren zien de medewerkers de vervuiling in de berm alleen maar toenemen. Zien ze plekken met veel vervuiling, dan geven ze dat aan bij de wegbeheerder. “Nog mooier zou het zijn als dergelijke vervuiling realtime middels datacollectie in kaart kan worden gebracht. Dan kan ook meteen de juiste bestemming worden bepaald voor het bermgras: verbranden of composteren”, stelt Boer.
Ook bij Vaarkamp merken ze dat duurzaamheid steeds nadrukkelijker terugkomt in gesprekken met opdrachtgevers. Het bedrijf werkt net als Van der Weerd volledig met HVO-brandstoffen en gebruikt voor klein materieel vrijwel uitsluitend elektrische machines. “Voor dat laatste willen werknemers ook niet meer wat anders”, vertelt Jaco Jacobs. “De machines zijn lichter en stiller.”
Flexibiliteit wordt belangrijker
De werkzaamheden binnen berm- en slootonderhoud worden steeds diverser. Waar vroeger vaak met gespecialiseerde en dus eenzijdige machines werd gewerkt, groeit de behoefte aan materieel dat meerdere taken kan uitvoeren. “Opdrachtgevers hebben steeds weer andere wensen”, zegt Daan Vos. “Op de ene plek moet je klepelen en direct ruimen, op de andere plek juist weer met de schijvenmaaier en later ruimen. Dan moet je flexibel zijn met je materieel.”
Ook Jaco Jacobs ziet die ontwikkeling. “Dan is het makkelijk dat één machine meerdere werkzaamheden kan uitvoeren zonder dat voortdurend extra materieel hoeft te worden aangevoerd.”
Centrale rol voor de mobiele kraan
De mobiele kraan heeft een centrale plek in het groenonderhoud. Zowel Vaarkamp als Van der Weerd kiezen bij grote bandenkranen voor Liebherr mobiele graafmachines. Bij Vaarkamp werd recent geïnvesteerd in een Liebherr A916 Compact van 17,5 ton. Functionaliteit en gebruiksvriendelijkheid stonden daarbij centraal, evenals duurzaamheid. De kraan wordt onder andere ingezet in Natura 2000-gebieden. Minimale uitstoot en weinig geluid zijn daarbij belangrijke vereisten.
“Een kraan moet bij ons een alleskunner zijn”, stelt machinist Maarten Klomp. Met de Liebherr A916 staat hij de ene dag in het groen en de andere dag in het grondwerk. Hij heeft er inmiddels 600 uur op zitten. “Ik wil graag snel en gemakkelijk kunnen wisselen van aanbouwdelen. Dat kan met deze kraan”, is zijn ervaring. Daarnaast beschikt de kraan voor elk aanbouwdeel over een eigen programma, zodat de bediening altijd soepel verloopt.
Het ballastgewicht van de kraan is om de motorcomponenten heen gevormd. Dit zorgt voor een korte achterkant met extra wendbaarheid. “Dit is fijn in het bos, tussen de bomen, maar ook langs de weg”, stelt de machinist, die nauw betrokken is geweest bij de aanschaf van de kraan bij importeur Wynmalen & Hausmann en de turn-key ingebruikstelling.
Van der Weerd zet veelal 15,5 tons Liebherr A914 mobiele graafmachines in voor sloot- en bermonderhoud. De machines worden onder meer ingezet met maaikorven. De kranen zijn zo aangepast dat ze zelf de kipper kunnen bedienen. Dit scheelt inzet van een trekker. Met behulp van een draaikop kan de maaikorf in de lengte van de kipper worden geleegd. Bedieningsgemak en hydraulische capaciteit zijn volgens Boer en Vos belangrijke punten waar je op moet letten bij aanschaf van een kraan voor dit soort werkzaamheden. Vos: “Bij maaikorven gebruik je veel hydraulische functies tegelijk. Dan merk je direct of een machine voldoende capaciteit heeft.”
De mens blijft bepalend
Bij de vraag welke uitdagingen beide bedrijven de komende jaren zien in hun werkzaamheden, noemen zowel Jacobs als Vos en Boer de toenemende rol van AI en data en de uitdaging om voldoende goed gekwalificeerd personeel te krijgen. Over dat laatste zeggen beide bedrijven nu niet te klagen te hebben. Ze hebben beide de luxe te beschikken over een enthousiast team met betrokken medewerkers. Goed materieel en het creëren van een veilige en prettige werkomgeving zijn daarvoor de basis. Daar doen Vaarkamp en Van der Weerd ook alle moeite voor, want ondanks alle technologische ontwikkelingen blijft goed personeel volgens beide bedrijven de belangrijkste succesfactor, ook in het groenonderhoud.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: Gerben Hofman en Van der Weerd Grafhorst
